Gan Robert A. Newell

Llwybrau a Phersbectif

Mae llwybrau sy’n arwain i bellteroedd cudd, i’r anhysbys, yn rhywbeth sydd wedi denu dyn erioed. Wrth edrych ar hyd y llwybr, mae rhywun yn tueddu i feddwl am deithio a cheir y syniad bod persbectif yn cael ei gyfuno gydag amser. Mae grym rhyfedd gan lwybr sy’n dirwyn hyd dragwyddoldeb ac mae’r llwybrau eraill a welir yma ac acw, a phersbectifau amrywiol yn cyfleu gwahanol fydoedd o bosibiliadau a dirgelwch. Yn y peintiad Wayland’s Smithy, mae’r awyr yn cael ei adlewyrchu mewn pyllau o dd_r ar hyd lôn sydd â choed tywyll o boptu iddi. Nid dim ond adlewyrchiadau sydd yma serch hynny - mae’r awyr fel petai’n rhan annatod o’r ddaear ac mae gwrthgyferbyniadau fel hyn yn rhoi ansawdd swrrealaidd i’r gwaith. Yn Thaw, un o beintiadau diweddaraf Davies’ o lwybrau drwy’r coed, mae traciau olwynion mewn eira tawdd yn cyfleu’r syniad bod bywyd yn fyr.

Mae’r llonyddwch sy’n nodweddu peintiadau Davies yn cael ei greu drwy achosi tyndra gyda’r posibilrwydd o symudiad. Mae’r cyflwr llonydd hwn yn dod hyd yn oed yn fwy amlwg wrth weld y fforestydd o goed annaturiol o dywyll sy’n debyg i silwetau. Drwy hyn mae’r arlunydd yn cyfuno mynegiant gyda swyddogaeth gyfansoddiadol.
Dros y blynyddoedd mae Davies wedi symud o weithiau storïol, ffigurol i waith sy’n ymwneud â thirweddau. Yn ei waith mae dynoliaeth yn cael ei chynrychioli gan olion llwybrau drwy’r coed, golau artiffisial, llwybr anwedd awyrennau a phethau eraill tebyg. Mae’r olion bychain hyn o bresenoldeb dyn mewn gwagle anferth yn ein hannog i feddwl am fyrhoedledd dyn, ac i bryderu bod pethau’n diflannu’n raddol. Yn ei luniau o gymylau, caiff y syniad hwn o fyrhoedledd ei ymestyn i’r elfen gyfnewidiol ym myd natur.

Goleuni a Thywyllwch

Yr ysbrydoliaeth ar gyfer themâu sy’n drech na ble a phwy yw mannau o gwmpas cartref Davies yn Sir Gâr, ynghyd â phynciau o ardaloedd pellach. Mae Sun Days yn seiliedig ar ardd yr arlunydd. Yn y llun, mae dwy sedd wag yn wynebu’i gilydd o boptu bwrdd â pharasol sy’n dyst i absenoldeb yr haul. Mae golau trydan a llygedyn cyntaf y wawr yn brwydro am eu lle mewn eiliad sydd y tu hwnt i amser. Wrth edrych allan o stiwdio Davies gyda’r hwyr, gellir gweld trwch o goed a llwyni tywyll yn erbyn awyr y nos. Mae’r profiad penodol hwn yn dod ag unigrywiaeth y cartref i gysylltiad â themâu oesol.
Yn frith draphlith drwy fyfyrdodau Davies o fyrhoedledd dyn mae rhyw ymddieithrwch sy’n ennyn melancoli. Maes o law bydd y sioe o oleuadau trydan yn y nos yn cael eu diffodd, bydd tai na ellir ond prin eu gweld yn diflannu’n gyfan gwbl, ac mae goleuadau gwan y ceir a’r stryd yn taflu gwawl ar ffyrdd sy’n arwain i dywyllwch oesol.
Mae Davies yn teimlo fod gan ei waith gysylltiad cryf â pheintiad René Magritte’s (1898-1967) L’empire des lumières. Mewn llythyr at ffrind, disgrifiodd Magritte sut y cafodd y syniad, wrth beintio, bod dydd a nos yn cyd-fodoli:
After I had painted L’empire des lumieres I got the idea that night and day exist together, that they are one. This is reasonable, or at the very least it’s in keeping with our knowledge: in the world, night always exists at the same time as day. (Just as sadness always exists in some people at the same time as happiness in others.) But such ideas are not poetic. What is poetic is the visible image of the picture
(Magritte in Whitfield 1992: n.p.).
Pwysleisiai Magritte y gall syniadau gael eu creu gan beintiadau yn hytrach na chael eu cyfleu ganddynt yn unig. Mae peintiadau Davies yn ddehongliadau dwbl ac amwys, sy’n ymddangos fel petaent yn mynd yn dywyllach neu’n oleuach wrth i rywun edrych arnynt. Mae hyn yn creu drama fyfyrgar o oleuni a thywyllwch sy’n dwyn i gof Approaching Thunder Storm gan Martin Johnson Head (1819-1904). Tirweddau haniaethol sydd yng ngwaith Davies sy’n llawn symbolaeth awgrymog ym mhob agwedd ar eu cyfansoddiad a’u pwnc. Mae’r ddeuoliaeth o oleuni a thywyllwch yn cael ei hategu gan gynhesrwydd ac oerni, awyr a daear, sydd, gyda’i gilydd, yn mynegi dianc a hiraeth, lloches a bygythiad. Mae’r tywyllwch yn estyn gwahoddiad a hefyd yn cadw rhywun draw. Mewn llun cynharach o’i eiddo - Front - gwelir cwch hwylio bychan, llygedyn o fywyd byrhoedlog arall, yn herio gwagle anferth tra mae cymylau duon yn ymgasglu ar y gorwel. Yn ôl disgrifiad Wilhelm Worringer (1881-1965) o’r dull:
… immense spiritual dread of space`` compensated for in art forms that, ``taking the individual thing of the external world out of its arbitrariness and seeming fortuitousness, of eternalising it by approximation to abstract forms and, in this manner, of finding a point of tranquillity and refuge from appearances (Worringer 1963: 15-16).Ym mhob cyfrwng mae math penodol o haniaeth sy’n rhan o’r deunyddiau a’r technegau ac yn yr haniaeth hwnnw mae cyfle i ddehongli’r pwnc dan sylw. Heb y croesi hwn byddai cyfryngau penodol yn mynd yn ddiflas ac yn ailadroddus. I

Davies, mae ffotograffiaeth yn dod â nodweddion penodol o arlliw ac amwysedd i iaith peintiadau. Yn ddiweddar, mae Davies wedi dechrau arbrofi gyda phosibiliadau fideo. Yn Aderyn/Birdsong Trail mae’n archwilio golau sy’n diflannu’n raddol a digwyddiadau estynedig fel dilyniant agos o aderyn yn canu mewn coeden. Yn y fideo mae’r un ymdeimlad o goed tywyll yn erbyn golau isel ag sydd yn y peintiadau. Mae symudiadau tawel y canghennau yn tynnu ein sylw at yr awel ac mae amser ei hun fel petai’n aros. Yn sydyn mae’r aderyn yn hedfan i ffwrdd. Mae’r dilyniant o lwybr anwedd a chân aderyn yn tynnu sylw at olion dynol sy’n arbennig o arallfydol a byrhoedlog. Amlygir llonyddwch y foment gan gwmwl dibatrwm o glêr. Disgleiria golau’r hwyr ar y llwybr anwedd gan roi iddo wawl cynnes. Mae’r awgrym o hedfan a dyheadau dyn yn dod yn rhan o ehangder mawr yr awyr, ac mae’r llwybr anwedd yn diflannu dros frigau’r coed yn y pellter fel corned gwyn.

Empathi ac Ymddieithrwch

Mae’r coed pîn yn Thaw yn cyfleu llonyddwch tywyll sy’n uniaethu gyda fforestydd Caspar David Friedrich (1774-1840) a Max Ernst (1891-1976). Yn yr un modd, ym mheintiad Davies o goeden yng Ngelli Aur, mae’r canghennau sy’n ymestyn allan yn cyfleu rhyw bersonoliaeth ryfedd. Mae llystyfiant tywyll y coed yn cyfateb i’r ymwybyddiaeth ddynol a’i hanfod direswm. Ym mheintiadau Davies mae tyndra rhwng empathi ac ymddieithrwch ac mae hynny’n rhan annatod o’n profiad ni o natur.
Pan oeddem yn trafod coed a llwybrau soniodd Davies am Nausea Jean-Paul Sartre (1905-80). Mae paragraff penodol yn y gwaith hwn yn berthnasol iawn i’r peintiadau. Yn y paragraff ceir y prif gymeriad Antoine Roquentin yn disgrifio ei brofiad o gastanwydden mewn parc, ac mae’r digwyddiad hwnnw yn ennyn teimlad dwys o ba mor abs_rd yw bodolaeth:
I was the root of the chestnut tree. Or rather I was entirely conscious of its existence. Still detached from it-since I was conscious of it-yet lost in it, nothing but it. … Time had stopped … All was fullness and all was active, there was no weakness in time, all, even the least perceptible stirring, was made of existence. And all these existents which bustled about this tree came from nowhere and were going nowhere. Suddenly they existed, then suddenly they existed no longer: existence is without memory …(Sartre 1962: 177-9).
Mae’r darn hwn am gysyniad byw o fodolaeth a’i natur ddamweiniol yn amrywiaeth ar yr elfen seicolegol gymhleth o wrthrychedd, yn enwedig yn y ffordd y mae’n ymwneud â’r arwahanrwydd sydd mor ganolog i Ramantiaeth. Honnai’r bardd Novalis (Georg Friedrich von Hardenberg,1772-1801) ei fod yn awyddus i godi ei hun i’r lefel honno a gysylltir yn gyffredin â’r berthynas ddwyffordd hon:
The true philosophical act is the slaying of the self; this is the real beginning of all philosophy, therein lies the requirement for all philosophic youths, and only this act answers all criteria and conditions for the transcendental deed (Novalis 1989: 16).
Disgrifiodd Friedrich Daniel Schleiermacher (1768-1834) y cyflwr hwn mewn modd sy’n debyg iawn i’r hyn ym mheintiadau Friedrich lle mae gwahanol gymeriadau yn myfyrio ar dirweddau eang:
Each human soul … is merely a product of two opposing drives. The one strives to draw into itself everything that surrounds it, ensnaring it in its own life and, wherever possible, wholly absorbing it into its innermost being. The other longs to extend its own inner self ever further, thereby permeating and imparting everything from within …(Schleiermacher 1988:80).
Mae codi’r hunan i ryw lefel a dinistrio’r hunan ar y naill law, a’r ymwneud dwys â chragen galed yr elfennau allanol ar y llaw arall, yn llawn amwysedd. Er bod y Rhamantwyr, ar y cyfan, yn chwilio am yr hanfod ysbrydol oddi mewn, mae ansicrwydd annifyr yn y ffordd y mae Davies yn trafod goddrychedd dieithr a’r byd gwrthrychol, sy’n ei arwain i realaeth dywyll iawn.

Robert A. Newell

Llyfryddiaeth

Sartre, J-P. [1938] 1962 Nausea, (Alexander, L. cyf.), Llundain: Hamish Hamilton
Schleiermacher, F. [1799] 1988 On Religion, (Crouter, R. cyf.), Caergrawnt: Cambridge University Press
Novalis (Hardenberg, G. F. von), 1989 (Versluis, A. cyf.) Pollen and Fragments : Selected Poetry and Prose of Novalis, Grand Rapids: Phanes Press
Whitfield, S 1992 Magritte, Llundain: The South Bank Centre
Worringer, W. [1908] 1963 Abstraction and Empathy: A Contribution to the Psychology of Style, (Bullock, M. cyf), Llundain: Routledge and Kegan Paul